कोभिड–१९ को कमजोखिमकालागि भिटामिन डिको प्रभावकारिता

Posted on : June 30, 2021 by Clinic One on Vitamin D

पछिल्लो समयमा गरेका केहि अध्ययनहरुले पर्याप्त मात्रामा भिटामिन डिको सेवन गर्ने व्यक्तिमा कोभिड–१९ का मृत्युजस्ता प्रतिकुल असरको जोखिम कम देखिने गरेको तथ्य सार्वजनिक गरेको छ ।


मोटोपन–घुलनशिल भिटामिनको रुपमा परिचित भिटामिन डिले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीको सुधार गर्दै व्यक्तिलाई श्वासप्रश्वास सम्बन्धिका विविध रोगहरु लाग्नबाट बचाउँछ ।

यसैगरि भिडामिन डिले क्याल्सियमलाई सोस्दै हाड विकासको खनिजकरणलाई समेत प्रोत्साहन गर्दछ ।


प्रस्तुत लेखले कोभिड–१९ संग सम्बन्धित जोखिम कम गराउनमा भिटामिन डिको प्रभावकारिता कस्तो रहन्छ ? भन्ने विषयमाथि प्रकाश पार्न खोजिएको छ ।


भिटामिन डिको ऐतिहासिक पृष्ठभुमि

Vitamin D deficiency in nepal
Signs and symptoms of Vitamin D deficiency. Icons set and top 10 vitamin D foods. Isolated vector illustration on a bright background in a flat style. Beauty, health care and eutrophy concept.


विविध प्रकारको श्वासप्रश्वास संक्रमणमा भिटामिन डिको प्रभाव सम्बन्धि जानकारीका लागि सन् १९३० को दशकको अनुसन्धानलाई पनि नियाल्न सकिन्छ ।

जहाँ उद्योगमा कार्यरत श्रमिकहरु सामान्य चिसोका कारणका लगातार कार्यमा अनुपस्थित हुन थालेपछि त्यसबखत उनीहरुको उपचार भिटामिन डिको मात्रा उच्च रहने कोल्ड–लिभर तेलको माध्यमबाट गरिएको थियो ।


यसैगरि, बिनायोजना नै सन् २००७–२०२० मा विभिन्न गम्भीर श्वासप्रश्वास संक्रमण विरुद्व भिटामिन डिको प्रयोगबारे गरिएको परीक्षणमा पनि यसको सकरात्मक नतिजा प्राप्त भएको थियो ।

यसकारण पनि कोभिड–१९ को प्रभावकारी उपचारको पहुँचबाट टाढा रहेको यस संकटको घडिमा सो रोगमाथि भिटामिन डिको प्रभावकारिता कस्तो रहन्छ ? भन्ने विषयमाथि आवश्यक अनुसन्धान गरिनु उपयुक्त रहन्छ ।


कोभिड–१९ जोखिम कम गर्नका लागि भिटामिन डिको महत्व

भिटामिन डि शुरुवाती दिन अर्थात्, लामो समयदेखि नै एन्टिभाइरल प्रभावकारी संयन्त्रलाई सघाउ पु¥याउने भिटामिनको रुपमा परिचित रहेको छ । यसमा माइक्रोबायल (सुक्ष्मजिवाणु) पेप्टाइड्स तथा अटोग्राफी(शरीरको आफ्नै टिस्यु खपत गर्ने) दुवै तत्व समावेश भएको हुन्छ । यस्तै, भिटामिन डिलाई शरीरको नियमितता एवम् प्रतिरक्षा स्वास्थ्य सुधारका लागि पनि अत्यन्त महत्वपुर्ण मानिन्छ ।


अर्काे शब्दमा भन्नुपर्दा, शरीरका विभिन्न अंगहरुलाई सुन्निनबाट बचाउन तथा नियमित प्रतिरक्षा संयन्त्रलाई सक्रिय गराउनमा यसको भुमिका महत्वपुर्ण रहन्छ । यी प्रतिरक्षा संयन्त्र हाम्रो शरीरलाई अन्य रोग तथा संक्रमणहरु बाट बचाउनका लागि अग्र स्थानमा रहेका हुन्छन् ।

यसैगरि, ठिक यसको विपरित भिटामिन डिको स्तर कमी भएमा शरीरमा विभिन्न रोग, संक्रमण तथा प्रतिरक्षा प्रणालीका विकारहरु देखिन थाल्छन् ।

उदाहरणका लागि प्रायजसोः भिटामिन डिको कमीका कारण व्यक्तिमा प्रत्यक्ष रुपमा क्षयरोग, दम तथा सिओपिडि (क्रोनिक अब्सट्रक्टिभ डिजिज) जस्ता विविध किसिमका श्वासप्रश्वास सम्बन्धिका रोगहरु जस्तोः देखापर्दछ ।


तसर्थ यस्ता तथ्यले पनि के पुष्टि गर्छ भने, शरीरमा देखिने श्वासप्रश्वास सम्बन्धिका विविध रोगहरु विरुद्व लड्नका लागि पनि हाम्रो शरीरमा भिटामिन डिको स्तर स्वस्थ रहन आवश्यक पर्दछ । यसर्थ यसले पनि कोभिड–१९ का घातक परिणामहरुलाई रोक्नका लागि महत्वपुर्ण भुमिका निर्वाह गर्न सक्छ भन्ने विचारलाई अझ प्रस्ट पारेको छ ।


के भन्छ त पछिल्ला अध्ययनहरुले?


भिटामिन डि शरीरका लागि अत्यावश्यक तत्व भएता पनि बिरामीहरुमा यसको महत्वप्रतिको ज्ञान कम अथव ासिमित नै रहेको देखिन्छ ।

तर, भर्खरै मात्र गरिएको पछिल्लो अध्ययनल े भिटामिन डिले सार्स–कोभ–२(कोभिड–१९)संक्रमणका कारण नाकका इपिथायल कोषिकामा २५(ओएच) डि(स्टेरोइड हार्माेन अथवा भिटामिन डिको सक्रिय जैविक मेटाबोलाइट) मा संक्षिप्त रुपमा निरोधात्मक प्रभाव पार्ने देखाएको छ ।


यसबाहेक भिटामिन डिले विभिन्न श्वासप्रश्वास संक्रमण विरुद्व प्रतिरक्षा रोगसम्बन्धिको प्रतिक्रियालाई नियमित गराउने गरेको समेत देखाएको छ । यस्तै अर्काे अध्ययनबाट के पनि पुष्टि भएको छ भने, रगतमा भिटामिन डिको स्तर उपयुक्त रहेमा यसले कोभिड–१९ बाट व्यक्तिमा पर्ने प्रतिकुल प्रभाव एवम् यसबाट देखिने घातक परिणामलाई कम गराउन मद्दत गर्छ ।


२५(ओएच) डिको मात्रा शरीरमा ३० एनजी÷एमएल रहमा त्यसलाई भिटामिन डिको मात्रा उचित अवस्था रहेको मानिन्छ । यसबाहेक ४० वर्षभन्दा माथिका उमेर समूहमा भिटामिन डिको उचित स्तरले अर्धचेत हुने, हाइपोक्सिया तथा मृत्यु हुनेजस्ता गम्भीर स्वास्थ्य अवस्थाको सम्भावनालाई कम गराउँछ ।


यसैगरि, कैयौँं युरोपिन राष्ट्रहरुमा गरेको यसप्रकारको अध्ययनले २५(ओएच) डिको सन्दर्भमा रहेको राष्ट्रिय अनुमान अनुरुप २५(ओएच) डिका सम्बन्ध बायोमार्कर तथा कोभिड–१९ संग जोडिएको संवेदनशिलता, गम्भीरता एवम् मृत्युदरबीच समानान्तर सम्बन्ध नरहेको स्पष्ट पारेको छ ।


यसबाहेक भर्खरै मात्र गरिएको अध्ययनले पनि के देखाएकोे छ भने, १४ राष्ट्रमा उपयुक्त भिटामिन डि पूरकको सेवन गरिरहेका ११ हजार ३ सय २१ व्यक्तिहरुमा तीव्र श्वासप्रश्वासजन्य संक्रमण(एआरआई) जोखिमको सम्भावनालाई कम गराएको छ ।


अन्ततः कोभिड–१९ का प्राणघातक परिणामका जोखिमलाई कम गर्नका लागि भिटामिन डि एक उपयुक्त वरदानको रुपमा सावित हुन सक्दछ ।

कोरोनाको यस महामारीमा भएका मृत्युदरलाई नियाल्ने हो भने, तीमध्य अधिकांश व्यक्तिहरु निमोनियाजस्ता श्वासप्रश्वास सम्बन्धिका रोगबाट शिकार भएका व्यक्ति समूह रहेको देखिन्छ ।


भिटामिन डि पूरक उपभोगका चुनौतीहरु के–के हुन् त?

vitamin D to lower the risk of Covid -19


कोभिड–१९ बिरामीहरुमा भिटामिन डि पुरकहरुको स्तर उचित राख्नका लागि सबैभन्दा पहिलो चुनौती भनेकै बिरामीहरुले हाइपर– इन्फ्लेटरीको गम्भीर अवस्थामा पुगेपछि मात्रै स्वास्थ्य उपचारको खोजी गर्नु हो ।

त्यस्तै, सुक्ष्म– पोषक तत्व भिटामिन डि तथा डेक्सामेथासन(स्टाण्डर्ड एन्टि इफ्लेटरी) जस्ता वृहत् पोषक तत्व स्वास्थ्य प्रदायकहरु गम्भीर रोगहरुमा प्रयोग गरिदा यसको सकरात्मक परिणाम सहजै देखा नपर्नुलाई भने यसको अर्काे चुनौतीको रुपमा लिइन्छ ।


साइटोकाइन स्ट्रोम र कोभिड–१९


यसैगरि, शरीरमा भिटामिन डि को कमी हुनु भनेको कोभिड–१९ का लक्षण देखा परेको गम्भीर बिरामीलाई अझ बढि घातक हुनसक्ने ‘साइटोकाइन स्ट्रोम’ लाई बढावा दिनु हो ।


संक्षिप्तमा भन्नुपर्दा, साइटोकिन्स प्रोटिन त्यस्ता प्रोटिन हुन्, जसमा एन्टि–इन्फ्लेमेटरी गुणहरु हुन्छन् । परिणाम स्वरुपः यसले आफ्नो प्रतिरक्षा प्रणालीलाई नियमितता प्रदान गर्दछ । तर, ‘साइटोकिन स्ट्रोम’ भन्नाले अनियन्त्रित, काम नलाग्ने तथा प्रो–इन्फ्लेमेटरी साइटोकिन्सको अत्याधिक निष्काशन गर्ने अवस्थालाई जनाउँछ । जसले टिस्युमा क्षति पु¥याउँदै रोगको वृद्वि तथा गम्भीरतालाई बढाउने सम्भावना उच्च रहन्छ ।


यसप्रकारको ‘साइटोकिन स्ट्रोम’ भिटामिन डिको कमीसंग सम्बन्धित रहन्छ भने, संक्रमण कालको समयमा व्यक्तिमा यसको प्रतिकुल प्रभाव पर्ने सम्भाव्यता समेत रहन्छ ।


जस्तो उदाहरणका लागि कोभिड–१९ संक्रमितबाट लिइएका रक्त नमुनाहरुमा विशेषगरी इन्टरलुकिन–१ (आइएल–१) तथा इन्टरलुकिन–६ (आइएल–६) गरी साइटोकिन्सको मात्रा अधिक रहेको पाइएको थियो ।


तसर्थ यसकारण पनि भिटामिन डिको कमी साइटोकिन स्ट्रोम बढाउनका साथसाथै प्रतिरक्षा प्रणालीको क्षमतालाई कम गराउँदै कोभिड–१९ संक्रमितलाई प्रतिकुल असर पु¥याउँछ भनेर दाबी समेत गर्न सकिन्छ ।


यस्त,ै यसको विपरित भिटामिन डिको उचितले पूरकले भने यसको कमीका कारण देख्न सक्ने गम्भीर परिणामलाई नकार्दै कोभिड–१९ संग सम्बन्धित जोखिमलाई कम गर्न मद्दत गर्दछ ।


शरीरमा भिटामिन डिको मात्रा कति उचित हो त?


शारीरिक संरचना अनुसार, रगतमा भिटामिनको डिको मात्रा ३०–६० एनजी÷एमएल बीच रहनु नै उचित स्तर हो । अथवा, अन्य एकाई अन्र्तगत भने यसलाई ७५–१५० एनएमओएलमा मापन गरिन्छ ।


तसर्थ दैनिक रुपमा प्रयोग गरिने भिटामिन डि को पूरक अधिकांश व्यक्तिका लागि १ हजारदेखि ४ हजार आईयु पर्याप्त मानिन्छ । संक्षिप्तमा भन्नुपर्दा, साइटोकिन त्यस्तो प्रकारको प्रोटिन हो, जसमा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई नियमित गर्नका लागि प्रो अथवा एन्टि इन्फ्लेमेटरीमध्ये एक गुण रहेको हुन्छ ।

यद्यपि निश्चित रुपमा भिटामिन डिको स्तर अत्यन्त न्युन भएका व्यक्तिहरुका हकमा भने उचित स्तरमा ल्याउनका लागि यसको आवश्यकता अझ केहि बढि मात्रामा पर्न सक्छ ।


यसैगरि, युकेमा स्वस्थ व्यक्तिको हाड एवम् मांसपेशीका लागि यहाँका राष्टिय स्वास्थ्य दिशानिर्देशले उचित भिटामिन डि प्राप्त गर्नका लागि प्रतिदिन ४०० आईयु÷ तोकिएको थियो । जबकी अमेरिकामा भने यसको मात्रा प्रतिदिन ६००–८०० आईयु तोकिएको छ ।


भिटामिन डि कसरी प्राप्त गर्न गर्न सकिन्छ ?

दैनिक रुपमा भिटामिन डि प्राप्त गर्ने सस्तो एवम् सहज उपयुक्त माध्यम भनेकै घाममा समय व्यतीत गर्नु हो । यसकारण पनि घामलाई ‘सनसाइन भिटामिन’ पनि भन्ने गरिन्छ ।


त्यस्तै, हामीले सहजै प्राप्त गर्न सक्ने घामलाई पोषक तत्वको उपयुक्त स्रोत समेत मानिन्छ । किनकी हाम्रो छालामा भिटामिन डि प्रदान गर्ने एक किसिमको कोलेस्टोर रहेको हुन्छ । जुन, घामको किरण(युभी–बी) को सम्पर्क आएको खण्डमा स्वतः भिटामिन डिमा परिवर्तन हुन्छ ।

यसबाहेक सुर्यको किरणबाट पैदा भएका भिटामिन डि हाम्रो रगतमा पूरक अथवा खाद्य पदार्थहरुको सेवनको तुलनामा दुई गुणा बढि प्रसारित हुने गर्दछ ।

यसैगरि, प्राप्त भिटामिनले व्यक्तिको छालामा आउने चमकलाई समेत प्रभावित गर्दछ ।

यद्यपि समान रुपमा भिटामिन डि प्राप्तिका लागि गाढा अथवा कालो वर्ण भएका व्यक्तिको छालामा भिटामिन डिको उत्पादनमा अवरोध पु¥याउने ‘मेलानिन पिग्मेन्ट’को मात्रा बढि हुने भएकाले यस्ता व्यक्तिले तुलनात्मक रुपमा सेतो छालाहरु भएको व्यक्तिहरु भन्दा बढि समय घाममा आफ्नो समय व्यतीत गर्नुपर्ने हुन्छ ।


सारांश


भिटामिन डिको पुरकले मात्रै कोभिड–१९ संक्रमणबाट बचाउँछ भन्नु गलत हो । यद्यपि शरीरमा भिटामिन डिको स्तर ने व्यक्तिमा कोरोना संक्रमण देखिए पनि तुलनात्मक रुपमा त्यस्ता व्यक्तिहरुलाई सो संक्रमणको प्रतिकुल असर कम देखिने सम्भावना उच्च रहन्छ भनेर सोच्नु भने बुद्विमानी रहन्छ ।

यसर्थ आफ्नो रगतमा उपयुक्त मात्रामा भिटामिन डिको स्तर रहेको छ वा छैन भन्ने सम्बन्धमा व्यक्ति जानकारक रहनु अत्यावश्यक रहन्छ । यसको अत्यावश्यक पोषक तत्वले व्यक्तिलाई कोरोना महामारीको यस जोखिम कम गर्नमा अत्यन्तै सघाउ पु¥याउँछ ।

तसर्थ आफ्नो शरीरमा भिटामिन डिको कमी भएका व्यक्तिहरुले घामबाट यसको पुरक परिपूर्ति गर्नुपर्दछ ।

Related Articles:

Effectiveness of Vitamin-D to lower the risk of Covid-19

Recent studies suggest that sufficient levels of vitamin D in our body can also negate any adverse effects of Covid-19 […]

read more...


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Contact Us

9863393960 | 9801109235

Vaccine Inquiries : 9861966614

Sunday - Friday: 7am - 7pm

Saturday: 7am - 11am


Norkhang Complex, 2nd Floor

Next to St. Xavier's School, Jawalakhel

Lalitpur, Nepal


We Accept

cash on delivery
Select Language